Lucht, verkeer en je gezondheid

Rotterdam werkt aan gezondere lucht voor iedereen. In deze havenstad zijn verschillende oorzaken voor luchtverontreiniging te vinden. Verkeer is daar een grote van, maar ook de scheepvaart heeft invloed op de luchtkwaliteit. Daarom hebben we een pakket aan maatregelen. Het is geen kwestie van óf een milieuzone, óf een maatregel voor de scheepvaart, het is juist het totaalpakket dat zorgt voor gezondere lucht.

Schonere scheepvaart

Voor de scheepvaart is het bijvoorbeeld verplicht dat de binnenvaart aan de wal walstroom gebruikt. Ook worden schonere schepen ‘beloond’ met lagere haventarieven. En er wordt hard gewerkt aan schonere, alternatieve brandstoffen voor de scheepvaart. In Rotterdam ligt bijvoorbeeld het eerste lng (liquid natural gas) bunkerstation van Europa.

Voor de cruisescheepvaart wordt ook gewerkt aan schonere brandstoffen en mogelijkheden om over te stappen op een schonere manier van stoken aan de wal. Deze technieken zijn echter nog niet beschikbaar, maar verschillende rederijen zijn al wel ver in het onderzoek hiernaar. De rederij Aida bijvoorbeeld, die in april nog in Rotterdam met een schip aanmeerde, wil overgaan op het gebruik van lng als brandstof voor aan de wal.

De gemeente Rotterdam en het Havenbedrijf werken samen om dit onderwerp op de agenda te krijgen. En een schonere cruisescheepvaart te realiseren. Zeker met het oog op de luchtkwaliteit is dit een belangrijk issue in de contacten met de rederijen.

Milieuzone

De milieuzone in Rotterdam zorgt voor gezondere lucht op die straten waar de luchtkwaliteit echt onvoldoende is. Op deze straten zorgt verkeer voor 50% van de roetuitstoot. De scheepvaart heeft op deze straten een veel kleinere bijdrage aan de slechte lucht. De milieuzone draagt op deze slechte straten tot 20% bij aan de vermindering van de uitstoot van roet door verkeer. Met alle maatregelen gericht op gezondere lucht, wil de gemeente Rotterdam in 2018 de hoeveelheid roet in de lucht met 40% hebben verminderd. Dat is goed nieuws voor de gezondheid van die Rotterdammers die wonen, fietsen en wandelen op die allerslechtste straten.

In Rotterdam is de luchtkwaliteit op een aantal plekken onvoldoende. Als het gaat om luchtkwaliteit is roet de grootste boosdoener voor de gezondheid. Roet komt vooral vrij bij de verbranding van diesel en benzine in motoren van auto’s, vrachtwagens en scooters. In de stad draagt verkeer voor bijna 50% bij aan roet in de lucht. Het verminderen van roetuitstoot in het verkeer levert dus een belangrijke bijdrage aan de gezondheid van Rotterdammers. Daarom wil de gemeente de hoeveelheid roet in de lucht door verkeer met 40% verlagen. Positief bijeffect is dat hierdoor óók de hoeveelheid NO2 in de lucht daalt. En ook dat zorgt voor gezondere lucht en gezondere Rotterdammers.

Het komt voor dat een nieuwe SUV per kilometer meer brandstof (diesel, benzine) verbruikt dan een oude auto. Dit leidt tot meer uitstoot van CO2, één van de gassen verantwoordelijk voor het broeikaseffect. Maar dat betekent niet dat zo’n SUV ook meer stoffen uitstoot die schadelijk zijn voor de gezondheid, zoals roet. Gemiddeld gezien stoten oudere auto's per kilometer meer schadelijke stoffen uit dan nieuwere auto's. Dit komt omdat de uitstooteisen van auto's, de zogenaamde Euroklasse, op Europees niveau steeds weer worden aangescherpt.

Een veelgebruikte maat voor de effecten van luchtverontreiniging op de gezondheid is het aantal verloren levensjaren. Er blijkt uit wetenschappelijke onderzoeken een duidelijk verband tussen langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging en de levensverwachting. Op basis van die onderzoeken kan een schatting worden gegeven van het aantal verloren levensjaren als gevolg van langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging. Het geschatte effect is gemiddeld per persoon ongeveer 1 jaar. Voor gevoelige personen, bijvoorbeeld kinderen en mensen met hart- en vaatziekten of longaandoeningen, kan het effect groter zijn. Het aantal verloren levensjaren door luchtverontreiniging neemt de afgelopen decennia af doordat de luchtkwaliteit steeds beter wordt, maar er is nog veel winst te behalen.

Het aantal verloren levensjaren laat, als maat voor effecten van luchtverontreiniging, slechts het topje van de ijsberg zien. Niet iedereen gaat dood aan luchtverontreiniging. Er zijn ook minder ernstige effecten, die bij veel meer mensen optreden en die een effect hebben op de kwaliteit van leven. Deze mensen worden ziek, moeten medicijnen slikken, worden opgenomen in het ziekenhuis of hebben blijvende of terugkerende klachten. Kinderen, ouderen en mensen met hart- of longaandoeningen zijn extra gevoelig voor effecten van luchtverontreiniging. Zij kunnen eerder en ernstigere klachten krijgen dan gezonde volwassenen.

Effecten waarvan in wetenschappelijk onderzoek een relatie is aangetoond met luchtverontreiniging zijn onder andere luchtwegaandoeningen, hart- en vaatziekten, diabetes en longkanker. Bij kinderen is aangetoond dat ze niet alleen een grotere kans hebben op luchtwegaandoeningen (bijvoorbeeld chronische bronchitis) als ze opgroeien op een plek waar veel luchtverontreiniging is. Ook ontwikkelen de longen van deze kinderen zich minder goed, waardoor ze levenslang een minder grote longinhoud hebben. Dit is een blijvend effect. Bij zwangere vrouwen is ook een verband met kans op vroeggeboorte en een lager geboortegewicht van het kind.

Rotterdammers zijn minder gezond en leven minder lang dan de gemiddelde Nederlander. Hun levensverwachting is ongeveer 1,5 jaar lager. Naar schatting 10 tot 15% van deze gezondheidsachterstand kan verklaard worden door de slechtere luchtkwaliteit in Rotterdam vergeleken met Nederland als geheel. Andere belangrijke invloeden die een rol spelen zijn o.a. verschillen in opleiding en inkomen, leefstijl (o.a. roken, alcohol, bewegen en overgewicht). Luchtkwaliteit heeft dus een duidelijk effect op de levensverwachting, en voor de Rotterdammer is dit effect nog iets groter dan de gemiddelde Nederlander. Gelukkig zien we wel verbetering. In de afgelopen decennia is de luchtkwaliteit in Rotterdam aanzienlijk verbeterd. Naar schatting heeft dit gemiddeld al een jaar levensduurwinst voor de Rotterdammers opgeleverd.

De DCMR meet onder andere voor Rotterdam de luchtkwaliteit. Dit luchtmeetnet is een aanvulling op het landelijk meetnet van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

Het meten van luchtkwaliteit is nodig om vast te stellen of aan de wettelijke normen wordt voldaan. Verder worden de gevolgen van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen en van maatregelen ter verbetering van de luchtkwaliteit bepaald om na te gaan of we aan de normen blijven voldoen. De concentraties kunnen worden berekend of gemeten. Toekomstige situaties kunnen uiteraard alleen worden berekend.

De luchtkwaliteit is een belangrijke factor voor de gezondheid. Iedereen ademt dagelijks luchtverontreiniging in. In Nederland zijn roken, overgewicht en onvoldoende lichaamsbeweging de belangrijkste risicofactoren voor de gezondheid als je kijkt naar leefstijl. Het effect van milieufactoren (omgevingsfactoren) is qua omvang vergelijkbaar met het hebben van te weinig lichaamsbeweging. Het effect daarvan op de gezondheid is groter dan bijvoorbeeld van verkeersongevallen of passief roken. Van alle milieufactoren is luchtverontreiniging veruit de belangrijkste oorzaak van ziekte, gevolgd door verkeersgeluid. Als de lucht schoner is, leven mensen langer. En worden ze gezonder oud. Dit komt doordat schone lucht de kans op longkanker, diabetes en hart- en vaatziekten verkleint. De belangrijkste oorzaken van ongezonde lucht zijn fijn stof (PM10) en stikstofdioxide (NO2). In de wet staat hoeveel fijn stof en stikstofdioxide er maximaal in de lucht mag zijn (normen).

Rotterdam wil gezondere lucht. Het doel van de gemeente is om in 2018 de roetuitstoot door verkeer met 40 procent te verminderen. Roet is slecht voor de gezondheid, en verkeer is een grote boosdoener. Er is daarom een stevig pakket aan maatregelen door het college voorgesteld. In dit pakket is uitbreiding van de milieuzone een essentieel onderdeel.

Vervuilers worden aangepakt en schoner vervoer wordt gestimuleerd. Andere maatregelen in het pakket zijn bijvoorbeeld meer laadpalen voor elektrisch rijden, een verbeterde infrastructuur voor de fiets en – in het kader van ‘goed voorbeeld doet goed volgen’ – het schoner maken van het gemeentelijk wagenpark. Ook een betere verkeerscirculatie in de stad is een belangrijke maatregel die op de lange termijn structurele verbeteringen oplevert.

De milieuzone is één van de maatregelen die Rotterdam neemt om een schonere, gezondere stad te worden. Andere maatregelen zijn bijvoorbeeld het plaatsen van laadpalen voor elektrische auto’s en het stimuleren van het gebruik van openbaar vervoer en de fiets.




Met de maatregelen wil Rotterdam ervoor zorgen dat zo min mogelijk Rotterdammers worden blootgesteld aan roet en stikstofdioxide. Deze stoffen zijn zeer schadelijk voor de gezondheid.



Rotterdam wil maatregelen die het probleem bij de bron aanpakken. Een belangrijke bron van vervuiling in de stad is het verkeer. Daarom gaat Rotterdam het verkeer ‘verduurzamen’: de auto’s in de stad moeten schoner worden, en de verkeerscirculatie wordt aangepakt. Hiervoor heeft Rotterdam een pakket van maatregelen opgesteld. Dit pakket bevat een combinatie van drie type maatregelen: het stimuleren van schoner vervoer, het tegengaan van te vies vervoer en het aanbieden van alternatieven, zoals fietsen.